Spili i Agia Galini

Kreta jest tak duża, że wyspę z północy na południe przekracza się w jeden dzień, a mimo to każda taka podróż jest wyprawą w inny świat. Na północy leżą duże miasta, lotniska i hotele, na południu zaś surowe góry i niewielkie osady nad Morzem Libijskim. Jedną z najprzyjemniejszych tras prowadzących z jednego świata do drugiego jest droga z Rethymna przez wieś SPILI do AGIA GALINI.

Droga ma kilkadziesiąt kilometrów i można ją przejechać w półtorej godziny, ale prawdziwa jej wartość leży w postojach. W Spili zatrzymujesz się przy fontannie, w górach przy kapliczce z widokiem, a na końcu w Agia Galini zjadasz kolację nad wodą. Potem możesz zostać na noc albo pojechać dalej, w stronę równiny Mesara.

Strona ta opisuje trasę w kolejności jazdy: najpierw górska wieś, potem przełęcz, potem port, a na końcu wycieczki w okolicę. Kreta z natury wymyka się skrótom, więc wszystko poniżej należy traktować raczej jako zachętę niż jako plan.

Z Rethymna w stronę gór

Rethymno leży na północnym wybrzeżu, mniej więcej w połowie drogi między Chanią a Heraklionem. Miasto ma wenecką twierdzę Fortezza, port i stare miasto z domami z drewnianymi balkonami. Droga na południe odchodzi od głównej szosy wzdłuż wybrzeża i początkowo prowadzi przez niskie wzgórza pokryte gajami oliwnymi, a potem wspina się coraz wyżej, w stronę masywu Kedros.

Oliwki są tu wszechobecne. Krzewy rosną na tarasach, drzewa mają setki lat, a pnie są skręcone jak liny. W miejscowych wsiach produkuje się oliwę, miód i raki, czyli kreteński destylat winogronowy, którym częstuje się gości. Miejscowi gospodarze są przyzwyczajeni do podróżnych i chętnie zagadują, jeśli tylko zatrzymasz się na chwilę przy ich warzywniku.

Po drodze mija się kilka niewielkich wsi, każda z kościołem o białych ścianach i dzwonnicą, a często także z jedną kawiarnią, w której o tej porze nikt nie siedzi. Charakter krajobrazu zmienia się z każdym kilometrem: oliwki ustępują sosnom, sosny ustępują krzakom i skalistym zboczom, a w oddali zaczyna się widać szczyt Psiloritis, najwyższej góry Krety.

Spili

Spili położone jest u podnóża gór Kedros, na wysokości kilkuset metrów nad poziomem morza, i jest największą wsią na trasie. Nazwa wywodzi się z greckiego słowa oznaczającego jaskinię, a okolica rzeczywiście obfituje w groty i szczeliny. Wieś rozłożona jest na stoku, wśród platanów i kamiennych domów, a w jej centrum bije źródło, od którego zaczyna się cała legenda miejsca.

Jest to fontanna z lwimi głowami, wzniesiona w czasach weneckich. Kilkanaście kamiennych lwich pysków wystaje z muru, a z każdego tryska zimna woda płynąca ze źródeł w górach. Strumień jest tak obfity, że szum wody słychać przy placu z kilkudziesięciu metrów. Pod platanami stoją stoliki kawiarni, a miejscowi mężczyźni grają w tavli i rozmawiają o polityce. Nawet w lipcu wieś jest chłodniejsza niż wybrzeże, dlatego chętnie zatrzymują się tu autokary.

Spili ma też kilka sklepów z lokalnymi wyrobami: miodem, ziołami, oliwą i raki. Kupując je, warto pytać o pochodzenie, bo w sezonie sprzedaje się również produkty sprowadzane. Poza fontanną nie ma tu wielu zabytków, ale to dobry punkt na spacer po uliczkach, przy których stoją niewielkie kościoły z dzwonnicami. Warto też zapytać o tutejsze trasy piesze, prowadzące w stronę doliny Kourtaliotiko, wąwozu o stromych ścianach, który otwiera drogę ku południowemu wybrzeżu.

Z mapy wynika, że miejscowość jest zaledwie przystankiem na szlaku. W praktyce wielu podróżnych zostaje tu dłużej, niż planowało, bo zimna woda i cień platanów robią swoje. Jeśli masz ochotę na dłuższy pobyt w górach, wsie wokół Spili oferują proste pokoje, gdzie rano słychać kozie dzwonki, a wieczorem nic poza świerszczami.

Przez góry na południe

Za Spili droga dzieli się. Jedna odnoga schodzi do Plakias i okolic klasztoru Preveli, druga skręca w stronę wsi Akoumia i dalej do Agia Galini. To ta druga jest naszą trasą. Wspina się na przełęcz, z której po raz pierwszy otwiera się widok na Morze Libijskie, a w dole na równinę. Pas górski jest tu wąski, a przejście z jednej strony wyspy na drugą zajmuje kilkanaście minut.

Krajobraz południowej strony jest zupełnie inny niż północnej. Zbocza są bardziej suche, trawa wypalona, a oliwki i figi rosną tylko w dolinach. W powietrzu czuć zioła: tymianek, szałwię, oregano. Pojawiają się plastikowe szklarnie, w których uprawia się pomidory i ogórki, co jest znakiem, że klimat jest cieplejszy, a zimy łagodne.

Po drodze trafiają się punkty widokowe, na których zatrzymują się samochody. Warto skorzystać z jednego z nich, bo z wysokości kilkuset metrów widać całą zatokę i rozległe przestrzenie morza. Na tej wysokości zaczyna się też strefa wiatru, który potrafi kołysać samochodem.

Agia Galini

AGIA GALINI leży u ujścia niewielkiej rzeki, w zatoce osłoniętej od zachodu wzgórzem, na którym rozsypały się białe domy. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu była to cicha wieś rybacka, do której dojeżdżało się trudną górską drogą. Dziś to jeden z największych kurortów południowego wybrzeża Krety, ale nadal zachowuje skalę miasteczka i dość nastrojowy układ uliczek.

Centrum życia jest port. Przystań jest niewielka i pełna łodzi rybackich, kutrów i jachtów. Wzdłuż nabrzeża ciągnie się rząd tawern, w których serwuje się ryby, małże, kałamarnice i sałatki z kreteńskimi serami. Wieczorem miasteczko ożywa, a między stolikami przechodzą sprzedawcy pamiątek i muzycy grający na lirze, tradycyjnym instrumencie smyczkowym Krety.

Nazwa miasteczka znaczy „Święta Cisza” albo „Święty Spokój”, od imienia świętej Galini. Choć w pełni sezonu trudno o ciszę, poranki są tu spokojne, a rybacy naprawiają sieci, jakby nikt nie zauważył turystów. Po obiedzie życie zamiera, a ulice pustoszeją, aż do zmroku, gdy znów robi się gwarno.

Samo miasteczko rozłożone jest amfiteatralnie na wzgórzu. Z górnych uliczek ogląda się zatokę z lotu ptaka, a schody wiodą prosto do portu. Ruch samochodowy jest wąski i uciążliwy, dlatego łatwiej poruszać się pieszo. Wiele pensjonatów ma tarasy z widokiem na morze, z których wieczorem można podziwiać zachód słońca.

Plaże i zatoki

Główna plaża Agia Galini ciągnie się na wschód od portu. Jest długa i piaszczysto-żwirowa, z płytkim wejściem do wody, odpowiednia dla rodzin z dziećmi. Latem wypełniają ją leżaki i parasole, a dalej, ku końcowi, robi się coraz spokojniej. Woda jest czysta, choć fale z otwartego morza bywają silniejsze niż na północnym wybrzeżu.

Na zachód od miasteczka znajdują się mniejsze zatoki, do których dociera się łodzią z przystani lub polną ścieżką. Najbardziej znana jest plaża Agios Pavlos, wzdłuż której ciągną się wydmy i skały o niezwykłych kształtach. To miejsce dla tych, którzy lubią spacerować po pustych wybrzeżach, a w upalny dzień mogą schować się w cieniu małej kapliczki.

Dla wielu odwiedzających Agia Galini jest przede wszystkim bazą wypadową. Łodzie z portu pływają do Matali, do plaż na południu i do wysepki Paximadia. Przed wykupieniem rejsu sprawdź prognozę, bo na Morzu Libijskim wieje często i morze potrafi być wzburzone, a rejsy wtedy się odwołuje.

Mesara i starożytne ruiny

Na wschód od Agia Galini rozciąga się równina Mesara, największa w Krecie, żyzna i płaska, pokryta oliwnikami i polami uprawnymi. Od północy ogranicza ją masyw Psiloritis, a od południa wzgórza Asterousia. To tu, w warunkach łagodnego klimatu, rozwinęła się jedna z najstarszych cywilizacji Europy.

Najważniejszym stanowiskiem jest FAJSTOS (po grecku Phaistos), pałac minojski położony na wzgórzu nad równiną. Jego ruiny obejmują dziedziniec, schody, magazyny i pozostałości pomieszczeń, a widok z tarasu na góry jest jednym z piękniejszych na Krecie. Właśnie tu znaleziono słynny Dysk z Fajstos, pokryty nieodszyfrowanymi znakami; oryginał przechowuje muzeum archeologiczne w Heraklionie. Ogólne informacje o stanowisku znajdziesz w artykule o Fajstos na Wikipedii.

W pobliżu leży Agia Triada, niewielka rezydencja z epoki minojskiej, a w stronę Heraklionu Gortyna, rzymska stolica Krety, z ruinami odeonu i świątyń, a przede wszystkim z kamiennymi blokami pokrytymi prawem miejskim spisanym w V wieku p.n.e. Na południowym wybrzeżu, w odległości niecałej godziny jazdy, leży Matala ze słynnymi jaskiniami w skale, w których w latach sześćdziesiątych mieszkali hipisi.

Wizytę na stanowiskach najlepiej zaplanować na rano. Upał w południe jest nieznośny, a na odsłoniętych wzgórzach prawie nie ma cienia. Zabierz kapelusz i wodę, a bilet kup od razu, bo kolejki do kasy w sezonie bywają długie. Godziny otwarcia zmieniają się w zależności od pory roku, więc zapytaj o nie w informacji turystycznej.

Praktyczne informacje

Z Rethymna do Agia Galini dojeżdża się samochodem w około półtorej godziny, z postojem w Spili. Jeśli nie masz auta, możesz skorzystać z autobusu, który kursuje kilka razy dziennie w sezonie, choć rozkład co roku się zmienia. W miasteczku nie ma problemów z dostępem do bankomatu, sklepu i apteki, ale poza sezonem większość tawern jest zamknięta.

Najlepszy czas na odwiedziny to maj, czerwiec i wrzesień. Wtedy jest ciepło, morze jest już rozgrzane, a tłumy turystów mniejsze. W lipcu i sierpniu upał bywa uciążliwy, a ceny noclegów rosną. Zimą wiele obiektów jest zamkniętych, jednak górskie okolice Spili wciąż bywają zielone i przyjemne na spacery.

Nocleg w Agia Galini oferuje pensjonaty, apartamenty i hotele o różnym standardzie. Wybieraj miejsca położone wyżej, jeśli lubisz cichsze noce, i bliżej portu, jeśli wolisz mieć wszystko pod ręką. Wieczorne życie koncentruje się wokół przystani i jest głośne do późna.

Jeśli planujesz dalszą podróż po Krecie, z Agia Galini można ruszyć na wschód do Matali i Heraklionu, na zachód do Plakias i Preveli albo z powrotem na północ do Rethymna. W każdym wypadku warto jeszcze raz zatrzymać się w Spili, by napić się wody z fontanny. Podobny typ podróży, przez wzgórza, do miasteczka z zamkiem w tle, opisujemy także na Peloponezie, na stronie o Karitenie.