Alonissos i mniejsze wysepki

ALONISSOS jest trzecią z głównych wysp Sporad Północnych i zarazem najspokojniejszą. Leży na wschód od Skopelos, wydłużona z południowego zachodu na północny wschód, z grzbietem wzgórz porośniętych sosnami i ścieżkami, które prowadzą od zatoki do zatoki. Nie ma tu zorganizowanych kurortów na wzór Skiathos ani szerokich piaszczystych plaż: wybrzeże jest skaliste, nierówne i pocięte niewielkimi zatoczkami z kamienistym dnem, a woda jest wyjątkowo przejrzysta.

Spokojny charakter wyspy wynika częściowo z jej historii. W 1965 roku silne trzęsienie ziemi zniszczyło dawną stolicę na grzbiecie wzgórza, a mieszkańców przeniesiono nad morze, do nowo rozbudowanego portu. Z czasem życie przesunęło się do PATITIRI, a stare miasto popadło w ruinę. Dopiero od lat osiemdziesiątych domy zaczęto odkupywać i remontować, głównie jako domy letniskowe. Dziś wyspa jest mieszanką tradycji i nowego, powoli rozwijającego się ruchu turystycznego.

Prawdziwą wizytówką Alonissos jest jednak morze. Wyspa i dziesiątki mniejszych wysepek wokół niej wchodzą w skład Narodowego Parku Morskiego Północnych Sporad, ustanowionego w 1992 roku. To jeden z największych morskich obszarów chronionych w Europie, a jego głównym symbolem jest foka mniszka, jedno z najbardziej zagrożonych ssaków świata. Więcej o gatunku przeczytasz w Wikipedii. Taki rejs po parku to najlepszy sposób, by zrozumieć, dlaczego warto tu przyjechać.

Patitiri i południe wyspy

Port Patitiri leży w naturalnym wcięciu między dwoma stromymi zboczami. Nazwa oznacza „tłocznie winogron”, bo dawniej w okolicy wytwarzano wino, którego część wyspiarze eksportowali. Dziś port jest sercem życia: cumują tu promy, łodzie wycieczkowe i kutry rybackie, a wzdłuż nabrzeża stoją tawerny, kawiarnie i kilka sklepów. Po drugiej stronie zatoki wznosi się biała zabudowa, do której wchodzi się schodami, a na wzgórzu nad portem widoczne są pozostałości dawnych domostw.

Plaże na południe od portu

Najbliższe plaże leżą w odległości krótkiego spaceru lub przejażdżki. ROUSOUM GIALOS jest pierwszą zatoką tuż za portem, z kamykową plażą i kilkoma tawernami. Dalej leży VOTSI, bardziej osłonięte, z niewielkim portem jachtowym, a po drugiej stronie KOKKINOKASTRO, miejsce o dziwnych czerwonawych skałach i ruinach, które według archeologów mogą sięgać czasów starożytnego miasta Ikos. Jeszcze dalej na południe znajdują się Chrisi Milia i Leftos Gialos, plaże z miękkim żwirem i krystaliczną wodą.

Wszystkie te zatoki da się obejść pieszo lub podjechać autobusem, a poza szczytem sezonu bywają niemal puste. Ponieważ wyspa jest górzysta, drogi często zjeżdżają stromo do morza, a ostatnie metry trzeba przejść schodami lub ścieżką.

Stara Chora i grzbiet wyspy

Z Patitiri wąska droga wspina się do STAREJ CHORY, zwanej też Palio Chorio. Miasteczko leży wysoko nad morzem, na grzbiecie wzgórza, dzięki czemu z tarasów widać pół Sporad. Kiedy w 1965 roku ziemia się zatrzęsła, większość domów popękała i mieszkańcy opuścili osadę. Przez kilka dekad stała pusta, ale od lat osiemdziesiątych wielu obcokrajowców kupowało i odnawiało budynki, nadając wsi nowe życie.

Dziś Stara Chora to zbiór wąskich uliczek z kwiatami, kawiarni i niewielkich pensjonatów. Największą atrakcją jest widok, zwłaszcza o zachodzie słońca. Niezwykłą atmosferę dopełniają kamienne domy, drewniane drzwi i koty, które zajmują każdy stopień. Na jedzenie wybierz jedną z małych tawern, gdzie podają dania domowe, a potem przejdź się po uliczkach, bo w ciągu dnia wieś jest spokojna, a wieczorem przychodzą goście z portu.

Szlaki piesze

Alonissos uchodzi za wyspę dla piechurów. Ze Starej Chory prowadzą ścieżki na północ, w stronę Megali Ammos i Kalamakii, a także do klasztornych kaplic. Opisy tras i oznakowanie bywają niejednolite, więc warto zapytać o aktualny stan w lokalnych biurach turystycznych. Trasy nie są długie, ale latem upał może być męczący, dlatego wyruszaj rano. Po drodze mija się gaje oliwne, stare tarasy i zapuszczone winnice.

Park morski i rejsy

Park Narodowy Północnych Sporad obejmuje Alonissos i kilkanaście mniejszych wysp oraz okoliczne wody. Utworzono go w 1992 roku, głównie w celu ochrony foki mniszki (Monachus monachus), której ostatnie liczniejsze kolonie w Grecji żyją właśnie tu. Zwierzęta chronią się w grotach morskich, a ich płochliwość sprawia, że widzi się je rzadko. Obszar podzielono na strefy o różnym stopniu ochrony: w niektórych dozwolone są kąpiele i żegluga, w innych zakaz dotyczy wszystkiego oprócz badań naukowych. Oficjalne informacje o parku można znaleźć na stronach greckiego Ministerstwa Kultury, między innymi na odysseus.culture.gr.

W Patitiri działa ośrodek informacyjny, w którym pokazuje się historię ochrony fok, a także ekspozycje dotyczące przyrody morskiej. To dobre miejsce na wstęp przed wyprawą łodzią. Rejsy odbywają się z portu i trwają od kilku godzin po cały dzień. Trasa zależy od pogody, a kapitanowie często łączą kilka atrakcji: oglądanie jaskiń, przystanek na kąpiel i obiad w zatoce.

Kira Panagia i Pelagos

Największą z wysp północnych jest KIRA PANAGIA, zwana też Pelagos. Znajduje się tu klasztor, zwykle zamieszkany przez nielicznych mnichów, a także kilka osłoniętych zatok, w których łodzie szukają schronienia. Wybrzeże jest dzikie, z klifami i grotami, a na brzegach rosną sosny i makia. Zatoczki, jak Agios Petros, uchodzą za jedne z najczystszych w całym Egejskim. Dojście do klasztoru z morza jest możliwe, ale nie zawsze dozwolone, więc zapytaj kapitana.

Peristera i wrak starożytnego statku

Mała wysepka PERISTERA, położona tuż przy wschodnim wybrzeżu Alonissos, zasłynęła dzięki odkryciu wraku starożytnego statku handlowego, który zatonął w V wieku p.n.e. Wiózł on setki amfor z winem, głównie z Peparethos, czyli dzisiejszego Skopelos, a także z innych miejsc. To jedno z najlepiej zachowanych znalezisk tego typu na Morzu Śródziemnym. Miejsce objęto ochroną, a w ostatnich latach udostępniono je do zwiedzania nurkom w ramach pierwszego w Grecji podwodnego muzeum. Dla osób bez uprawnień nurkowych została przygotowana ekspozycja na lądzie.

Gioura, Piperi i inne

GIOURA to bezludna wyspa, na której żyje rzadkie stado dzikich kóz, uznawanych za pozostałość dawnych populacji. Według lokalnych opowieści w jednej z jaskiń mieszkał Cyklop Polifem, który pojawia się w „Odysei”; to rzecz jasna legenda, ale kojarzona z tym miejscem od wieków. Sama jaskinia jest trudno dostępna.

PIPERI to wysepka objęta ścisłym rezerwatem i uważana za główną ostoję fok mniszek. Jej brzegi są niedostępne, wchodzić na nią nie wolno, a łodzie trzymają dystans. W północnej części parku leży też PSATHOURA, z latarnią morską i śladami zatopionej starożytnej osady. Do tej wyspy płynie się długo, więc rejsy tam organizuje się rzadziej.

Wschodnie wybrzeże: Steni Vala i Kalamakia

Poza Patitiri warto zajrzeć na wschodnią stronę wyspy, gdzie leżą dwie małe osady rybackie. STENI VALA jest wąską zatoką z przystanią i kilkoma tawernami, do której zawijają niektóre jednostki; ma charakter spokojnej wioski, w której rybacy naprawiają sieci przy nabrzeżu. Nieco dalej na północ leży KALAMAKIA, osłonięta zatoka z niewielkim portem i rybnymi tawernami, podobno jednymi z lepszych na wyspie. W okolicy Kalamakii odnaleziono ślady dawnej osady i grobów, co potwierdza, że wyspa była zamieszkana od starożytności, a pod nazwą Ikos wspominają ją źródła antyczne.

Całe wschodnie wybrzeże ma odmienny charakter od południowego: mniej tu plaż, więcej skał i sosen sięgających wody. Droga prowadzi wzdłuż grzbietu, z licznymi punktami widokowymi, a ponieważ ruch jest niewielki, jazda bywa przyjemna nawet na rowerze. Trzeba tylko pamiętać, że na odcinkach bez zabudowy nie ma sklepów ani źródeł wody, więc zapas picia jest niezbędny.

Co jeść

Kuchnia Alonissos jest prosta i oparta na produktach lokalnych. Podstawą są świeże ryby i owoce morza, grillowane lub smażone, a do nich sałatka wiejska i chleb. Na wyspie robi się też sery z koziego i owczego mleka, a jako deser podaje się miód i konfitury z owoców. Charakterystycznym daniem jest kakavia, zupa rybacka, choć dostępność zależy od tawerny. Warto zapytać o rybę dnia i zamówić ją na wagę, o cenę prosząc przed przygotowaniem, żeby uniknąć niespodzianek przy rachunku.

Na wschód: sąsiedzi z południa

Alonissos leży niedaleko Skiros, największej wyspy Sporad, choć administracyjnie należy ona do Eubei. Opisaliśmy ją osobno w rozdziale o Skiros, do której dopłyniesz promem z lądu. Kto zaczyna podróż na zachodzie archipelagu, powinien zajrzeć do opisu zachodniej części Skopelos, skąd odpływają statki do Patitiri, oraz do przewodnika po mieście Skopelos.

Kilka zasad dla gości parku

Park morski nie jest skansenem, ale obowiązują w nim reguły, które warto znać. W strefach ochrony nie wolno zbliżać się do jaskiń, w których mogą odpoczywać foki, ani głośno krzyczeć czy używać silników na wolnych obrotach w pobliżu brzegu. Zakaz dotyczy też wędkowania i zbierania muszli. Łodzie wycieczkowe działają według zasad uzgodnionych z zarządem parku, więc jeśli kapitan ominie jakiś fragment wybrzeża, to nie z lenistwa. Dobrze też pamiętać, że cisza jest tu wartością samą w sobie: wyspa należy do miejsc, w których słychać cykady, wiatr i fale, i dobrze, żeby tak zostało.

Praktycznie: dojazd i poruszanie się

Alonissos nie ma lotniska, więc przyjeżdża się tu promem lub katamaranem. Połączenia prowadzą z Volos i Agios Konstantinos na stałym lądzie, a także ze Skiathos i Skopelos. Rozkłady są sezonowe: latem kursów jest więcej, zimą mniej. Główny port to Patitiri, mniejszy Steni Vala na wschodzie.

Po wyspie kursuje autobus, który łączy Patitiri ze Starą Chorą i niektórymi plażami, jednak częstotliwość jest niewielka. Przydaje się taksówka, wynajęty skuter lub łódź. Jedzenie na wyspie jest proste i dobre: ryby, kozie sery, warzywa, a do tego miód i oliwa. Alonissos wciąż pozostaje miejscem dla tych, którzy nie szukają rozrywek, tylko ciszy, morza i dobrych ścieżek.

Najlepszy czas na odwiedziny to maj, czerwiec oraz wrzesień. W lipcu i sierpniu jest ciepło, ale też tłoczniej, zwłaszcza w porcie. Zimą część lokali zamyka się, jednak spokój i światło sprawiają, że to ulubiona pora wielu stałych bywalców. Niezależnie od terminu zabierz ze sobą dobre buty, krem z filtrem i cierpliwość do rozkładu promów.