Lefkada

LEFKADA, po włosku Santa Maura, jest czwartą pod względem wielkości wyspą Morza Jońskiego, ale w pewnym sensie wyspą tylko z nazwy. Od lądu oddziela ją wąski kanał, a do środka wjeżdża się samochodem przez niewielki most obrotowy, który otwiera się, by przepuścić jachty. Dla podróżnika, który jedzie z Preveza lub Aktio, to wygoda: nie trzeba kupować biletu na prom ani sprawdzać rozkładu. Wystarczy przejechać dwa kilometry grobli przez płytką lagunę i jest się w innym świecie.

Wyspa ma około trzydziestu kilometrów długości i kilkunastu szerokości, a jej wnętrze zajmują wzgórza i góry. Najwyższy szczyt, Stavrota, sięga ponad tysiąca metrów, a stoki pokrywają sosny, cyprysy i drzewa oliwne. Po stronie zachodniej opadają ku morzu białe klify, pod którymi leżą słynne plaże. Po wschodniej stronie, osłoniętej przez ląd stały i mniejsze wyspy, woda jest spokojna, a wybrzeże pełne zatok i przystani. Taka różnorodność w stosunkowo niewielkim obszarze sprawia, że Lefkada jest jedną z najchętniej odwiedzanych wysp jońskich, szczególnie przez Greków.

Ten tekst jest wprowadzeniem do całej wyspy. Szczegóły opisujemy osobno: o stolicy piszemy w tekście o mieście Lefkada i okolicach, o plażach i klifach w opisie zachodniego wybrzeża, a o Nidri, Sivota i Vassiliki w tekście o wybrzeżu wschodnim.

Grobla, kanał i most

Dzisiejsza wyspa była kiedyś półwyspem. Według przekazów starożytnych Koryntianie, którzy założyli kolonie na zachodnim wybrzeżu Grecji w VII wieku przed Chrystusem, przekopali przesmyk i oddzielili Lefkadę od lądu. Prace miały cel strategiczny: kontrolę nad żeglugą i obroną. Kanał wielokrotnie zamulał się i odnawiano go w kolejnych epokach, a obecny przebieg pochodzi z czasów nowożytnych.

Most nad kanałem to konstrukcja obrotowa, pływająca na barce. Otwiera się o ustalonych godzinach, aby przepuścić jachty żeglujące między Preveza a Zatoką Patraską lub w głąb Morza Jońskiego. Czasem zdarza się, że kolejka samochodów czeka kilka minut, a obok cumują żaglówki oczekujące na przejazd. Kanał należy do tras żeglarskich, przez które przewija się latem setki jednostek.

Nad wejściem od strony lądu strzeże wyspy twierdza AGIA MAVRA, o której piszemy w opisie miasta. Droga prowadzi wzdłuż lagun, w których gnieździ się wiele ptaków wodnych, a w wodzie stoją rzędy palików do połowu ryb. Nie bez powodu uważa się tę część za jedną z najciekawszych przyrodniczo na wyspie.

Krótka historia

Dzieje Lefkady są złożone, bo wyspa leży na szlaku wielu cywilizacji. Jej starożytne miasto, Leukas, było kolonią Koryntu i uczestniczyło w wojnach z Atenami i Spartą. W czasach rzymskich wyspa wchodziła w skład prowincji greckich. W średniowieczu przeszła przez ręce Bizantyńczyków, Normanów i Franków, a od XIV wieku zmieniała władców między Wenecją a Turcją. Osmanie zdobyli ją w 1479 roku, ale w 1684 roku Wenecjanie odbili Santa Maurę i utrzymali ją do upadku Republiki pod koniec XVIII wieku.

Po krótkich epizodach francuskich i rosyjskich wyspa znalazła się pod brytyjskim protektoratem wysp jońskich. Do Grecji dołączyła w 1864 roku, razem z pozostałymi wyspami archipelagu. Ta wieloetniczna przeszłość zostawiła ślady w architekturze, kuchni i języku lokalnym, a także w licznych kościołach z weneckimi dzwonnicami. Ogólne informacje historyczne znajdziesz w haśle Lefkada na Wikipedii.

Wielkie trzęsienia ziemi, które regularnie nawiedzają ten region, kilkakrotnie niszczyły miasto. Dlatego tradycyjna zabudowa stolicy ma niskie, drewniano-blaszane piętra nad kamiennymi parterami, które lepiej znoszą wstrząsy. Dzięki temu Lefkada wygląda inaczej niż miasta weneckie na Korfu.

Safona i przylądek Lefkatas

Najsłynniejszą legendą wyspy jest opowieść o poetce Safonie z Lesbos, żyjącej na przełomie VII i VI wieku przed Chrystusem. Według późniejszych przekazów, nieszczęśliwie zakochana w młodym Faonie, rzuciła się z białego klifu na południowym krańcu Lefkady do morza. Historyczność tej opowieści jest wątpliwa, a sama poetka mogła nigdy nie odwiedzić wyspy, jednak mit stał się częścią lokalnej tożsamości. O jej życiu i twórczości możesz przeczytać w haśle Safona na Wikipedii.

Skok z przylądka LEFKATAS miał w starożytności również wymiar rytualny. Kapłani z pobliskiego sanktuarium Apolla co roku zrzucali z klifu skazańca, ale przywiązywali do niego ptaki, które miały złagodzić upadek, i łodzie czekały na dole, by go uratować. Tak przynajmniej opisują to antyczni autorzy. Sanktuarium Apolla Leukatasa znajdowało się w pobliżu, a dziś po nim pozostały resztki fundamentów.

Obecnie na przylądku stoi latarnia morska, a z urwiska, które ma kilkadziesiąt metrów, rozciąga się wspaniały widok na morze i na wyspy sąsiednie. Przy dobrej widoczności dostrzeżesz nawet Kefalonię i Itakę. Droga prowadzi od strony wioski Athani, a ostatni odcinek jest wąski, więc wymaga ostrożności. Dokładniej o tej okolicy piszemy w opisie zachodniego wybrzeża.

Dörpfeld i spór o Itakę

Odyseja opisuje Itakę jako wyspę, która leży blisko lądu i innych wysp, na zachód od Peloponezu. Współczesna Itaka, niewielka i górzysta, nie do końca pasuje do wszystkich szczegółów. Od XIX wieku uczeni szukali wyjaśnienia tej rozbieżności. Wilhelm Dörpfeld, archeolog pracujący z Heinrichem Schliemannem i wybitny znawca Troi, doszedł do wniosku, że homerycka Itaka to w rzeczywistości Lefkada, a przyczyną pomyłki była późniejsza zmiana nazw.

Dörpfeld prowadził wykopaliska w dolinie koło Nidri, gdzie znajdował pozostałości zabudowań z epoki brązu, i wierzył, że odkrył stolicę Odyseusza. Spędził na wyspie wiele lat, a po śmierci w 1940 roku pochowano go na Lefkadzie, w okolicach Nidri. Szczegóły jego życia opisuje hasło Wilhelm Dörpfeld.

Większość współczesnych badaczy nie przyjmuje jego teorii. Uważają, że opis Homera jest poetycką kompozycją i nie należy go dopasowywać do mapy. Spór jednak nie wygasł i na Itace oraz Lefkadzie nadal mają swoich zwolenników. Dla odwiedzającego to dobra wymówka, aby zobaczyć obie wyspy i porównać; sąsiednią Itakę opisujemy na stronach o Vathi i północnej części wyspy.

Krajobraz i przyroda

Lefkada jest zielona dzięki obfitym opadom zimą i wiosną. W głębi wyspy rosną gaje oliwne, a w dolinach winnice i sady cytrusowe. Tradycyjnie uprawiano tu winorośl, z której powstawało czerwone wino vertzami, i ta tradycja żyje w niewielkich gospodarstwach. Wnętrze wyspy zdobią wioski położone na zboczach: KARYA, znana z haftu i koronek, ENGLOUVI, słynące z soczewicy, oraz SYVROS i inne osady, w których czas biegnie powoli.

Wzdłuż wybrzeża lagun i słonych bagien przy Lefkadzie zatrzymują się flamingi i czaple, a w górach żyją ptaki drapieżne. Morze wokół wyspy bywa miejscem spotkań z delfinami. W okolicach przylądka Lefkatas i zachodnich klifów gnieżdżą się mewy.

Zachodnie plaże znane są z niezwykłego koloru wody, który zawdzięczają jasnemu, drobnemu żwirowi i głębokiemu dnu tuż przy brzegu. Plaże od północy to Kathisma i Egremni, a dalej Porto Katsiki z klifem wznoszącym się nad zatoką. Pisząc o Egremni, warto wspomnieć o trzęsieniu ziemi z 2015 roku, które zniszczyło słynne schody i zmieniło kształt plaży.

Wyspa w praktyce

Do Lefkady łatwo dotrzeć z lotniska w Aktio koło Preveza, odległego od mostu o kilkadziesiąt minut jazdy. Sezon czarterowy trwa od późnej wiosny do jesieni. Autostrada Ionia Odos ułatwia dojazd z Ioanniny i Patras, a z Aten dojazd zajmuje kilka godzin. Latem wyspa jest dobrze skomunikowana z Meganisi, Kalamos, Itaką i Kefalonią łodziami z Nidri, Vassiliki i Lefkady.

Na samej wyspie komunikacja autobusowa łączy głównie miasto Lefkada z Nidri, Vassiliki i Agios Nikitas, ale częstotliwość jest ograniczona. Najwygodniej poruszać się wynajętym samochodem lub skuterem. Warto liczyć się z tym, że drogi w górach są kręte, czasem bez poręczy, a prędkość na nich rzadko przekracza trzydzieści kilometrów na godzinę.

Dla dłuższego pobytu dobrze wybrać bazę zgodnie z zainteresowaniami. Miłośnicy plaż osiądą w Agios Nikitas lub okolicach Kathismy, żeglarze w Nidri lub Sivota, windsurferzy w Vassiliki, a ci, którzy lubią miejskie życie, w samej Lefkadzie. Sąsiednią, mniejszą wyspę Meganisi łatwo odwiedzić w jednodniowej wycieczce z Nidri.

Co z jedzeniem

Kuchnia Lefkady łączy tradycje jońskie i kontynentalne. Popularne są ryby z grilla, owoce morza, a także potrawy takie jak sofrito, czyli cielęcina w sosie czosnkowo-winnym, charakterystyczna dla wysp jońskich. Do słodkich specjalności należą migdałowe pasteli i ciastka z miodem. W górskich wsiach serwuje się dania z soczewicy i warzyw sezonowych, a lokalni producenci sprzedają miód, oliwę i zioła.

Nie trzeba szukać dalekich restauracji, bo najlepsze tawerny często ukrywają się w bocznych uliczkach lub w górskich wioskach. Zasada jest prosta: im mniej turystyczny napis, tym większa szansa na dobrą kuchnię. Zamawiaj to, co proponuje gospodarz, a nie wszystko z karty. Dobrze wypada też tradycyjne białe wino, mimo że bywa podawane w prostych karafkach.

Poeci i literaci wyspy

Lefkada ma szczególną pozycję w greckiej literaturze. Tu urodził się poeta ARISTOTELIS VALAORITIS (1824–1879), jeden z głównych przedstawicieli szkoły jońskiej, który pisał w języku ludowym i w swoich wierszach sławił walkę o niepodległość. Rodzina Valaoritisów miała letnią rezydencję na wysepce Madouri koło Nidri, wciąż widocznej z brzegu. Jego biogram znajdziesz w haśle Aristotelis Valaoritis.

Na Lefkadzie przyszedł też na świat w 1850 roku LAFCADIO HEARN, pisarz o greckich i irlandzkich korzeniach, który spędził dorosłe życie w Stanach Zjednoczonych i Japonii i jest znany głównie jako autor opowieści o japońskich duchach. Jego imię nosi na wyspie niewielki pomnik, a mieszkańcy z dumą wspominają, że miejsce urodzenia tego kosmopolity leży tak daleko od Tokio. Z Lefkady pochodził również poeta Angelos Sikelianos (1884–1951), który marzył o odrodzeniu greckiej kultury antycznej i organizował festiwale delfickie.

Dzięki tym postaciom wyspa nabrała reputacji miejsca sprzyjającego pisaniu. W miasteczku Lefkada działa dziś kilka instytucji kulturalnych, a co roku pod koniec lata odbywa się festiwal poświęcony literaturze i muzyce, z koncertami w sercu starego miasta. Nie trzeba być miłośnikiem poezji, by docenić ten klimat: wystarczy usiąść wieczorem na placu i posłuchać, jak ktoś stroi bouzouki.

Kiedy jechać

Sezon na Lefkadzie trwa od maja do października, a najlepsze miesiące to czerwiec i wrzesień. W lipcu i sierpniu na zachodnich plażach robi się tłoczno, ceny noclegów rosną, a w miasteczkach nie ma gdzie zaparkować. Wiosną wyspa jest zielona, ale morze ma jeszcze chłodną temperaturę, a jesienią bywa gwałtownie deszczowa. Zimą na wyspie panuje cisza, a życie przenosi się do domów, jednak miasto Lefkada ma stałych mieszkańców i kilka kawiarni pozostaje otwartych.