Północna część Itaki

PÓŁNOCNA ITAKA różni się od południowej tak wyraźnie, że łatwo uwierzyć, iż to dwie osobne wyspy. W istocie prawie nimi są: obie części łączy wąski przesmyk w okolicy Aetos, mniej więcej na wysokości Vathi, i po jego minięciu krajobraz zmienia się, bo zbocza stają się wyższe, bardziej zielone i bardziej wilgotne. Rosną tu cyprysy, dęby, sosny i gaje oliwne, a nad nimi wznosi się masyw NERITON, najwyższy szczyt wyspy, który ma około ośmiuset metrów wysokości. Homer wspomina go w Odysei jako „zalesioną górę Neriton”.

Trasę z Vathi na północ i z powrotem można przejechać w jeden dzień, ale nie ma powodu, by się spieszyć. Droga biegnie wzdłuż wybrzeża i w głąb wyspy, a każdy kilometr wymaga uwagi, bo nawierzchnia jest wąska, a zakrętów jest tu więcej niż prostych. Obok widoków na morze nagrodą są małe porty, w których czas płynie wolniej.

Zacznijmy od pierwszego etapu, czyli wyjazdu z Vathi w stronę wąskiego przesmyku, a potem na północ.

Z Vathi do Stavros

Droga z Vathi na północ prowadzi najpierw wzdłuż zatoki, a po kilku kilometrach wspina się ku przesmykowi Aetos. Na wzgórzu AETOS leżą pozostałości starożytnej osady z murami obronnymi, nazywanej czasem Alalkomenai, o której mówi również tekst o źródle Aretuzy i Perahorze. Z drogi widać po obu stronach morze: z jednej zatokę Molos, z drugiej otwarte wody w stronę Kefalonii. W tym miejscu wyspa jest najwęższa i łatwo zrozumieć, dlaczego ludzie zakładali tu fortyfikacje.

Na północ od przesmyku leży port PISO AETOS, z którego odpływają niewielkie promy na Kefalonię. Zatoka jest bezpieczna i spokojna, a do wody prowadzi kilka wąskich dróg. Pozostaje tu trochę starych budynków i parę tawern, a ruch pojawia się głównie w porze odjazdów.

LEFKI, mała wioska w głębi lądu, jest kolejnym punktem na trasie. Domy wznoszą się tu amfiteatralnie nad doliną, a wokół rosną gaje oliwne. Niewielu turystów tu zagląda, więc można spokojnie przejść się między starymi domami i usiąść w kawiarni na placu.

Stavros i Odyseusz

STAVROS to najważniejsza wioska północnej Itaki i według wielu miejscowych centrum homeryckiej wyspy. Na centralnym placu stoi popiersie Odyseusza, a ściany wielu budynków ozdabiają napisy i obrazy nawiązujące do poematu. To miejsce, w którym tradycja spotyka się z turystyką, ale w skromnej, nienachalnej formie.

W okolicy działają wykopaliska na wzgórzu PELIKATA, gdzie znaleziono pozostałości budowli z okresu mykeńskiego. Uczeni próbowali dopasować je do opisu pałacu Odyseusza, ale z braku jednoznacznych dowodów pozostaje to tylko hipoteza. W samym Stavros działa niewielkie muzeum archeologiczne, które pokazuje znaleziska z okolicznych stanowisk, głównie z okresu mykeńskiego i późniejszego. Ekspozycja nie jest duża, ale pozwala zorientować się, jakie ślady zostały na wyspie po dawnych mieszkańcach.

Pod Stavros leży także zatoka POLIS, w której według tradycji miało znajdować się dawne miasto i port. W głębi zatoki, w ścianie skalnej, znajduje się jaskinia z licznymi znaleziskami, z których część dała początek dyskusjom o kulcie Odyseusza w starożytności. Wiele spośród tych miejsc leży poza wyznaczonymi szlakami i wymaga cierpliwości, ale można je odnaleźć z pomocą miejscowych.

Frikes i Kioni

Z kolejnego zakrętu za Stavros droga schodzi ku morzu, do FRIKES. To wąska zatoka, w której niewielkie nabrzeże, kilka tawern i falochron tworzą cały port. Dawniej Frikes było przede wszystkim przystanią dla rybaków i kupców, dziś jest także przystankiem dla promów, które latem łączą Itakę z Lefkadą, Meganisi i Kefalonią. Wokół zatoki wznoszą się wzgórza porośnięte krzewami i drzewami oliwnymi, a w głębi ciągnie się dolina, w której gdzieniegdzie stoją stare wiatraki.

Plaż w samym Frikes nie ma, ale kilka zatoczek w pobliżu daje okazję do kąpieli. Najczęściej wybierane są kamieniste plaże w stronę Kioni i niewielkie zatoczki dostępne łodzią. Wieczorem port zapełnia się jachtami, a nabrzeże oświetlają światła tawern. To dobre miejsce na kolację z widokiem na wodę.

Dalej, po kilku minutach jazdy, otwiera się widok na KIONI. To najbardziej fotogeniczna wioska Itaki i prawdopodobnie ta, którą pokazują na pocztówkach. Domy w kolorach ochry, bieli i terakoty zbiegają się półkolem ku zatoce, a nad wsią wznoszą się trzy kamienne wiatraki. Port jest niewielki, ale zawsze pełny jachtów z całej Europy, a nabrzeże zajmują tawerny, kawiarnie i kilka sklepików.

Do Kioni warto dojść pieszo od strony parkingu przy wjeździe, bo wąskie uliczki nie są przystosowane do samochodów. Spacer wokół zatoki trwa nie więcej niż godzinę, ale można go przedłużyć o wspinaczkę do wiatraków, skąd rozciąga się najlepszy widok na całą wioskę. Kąpiel wybierz na kamienistych plażach tuż za wsią, gdzie woda jest przejrzysta i spokojna.

Kioni miało dawniej znaczenie jako ośrodek handlu i żeglugi, a ocalałe, obszerne budynki w pobliżu portu świadczą o dawnym dobrobycie. Dzisiaj to przede wszystkim cel jednodniowych wycieczek i miejsce wypoczynku dla żeglarzy. Jeśli zaplanujesz nocleg, wybierz pokój w domu nad zatoką, bo wieczory są tu wyjątkowo urokliwe.

W głąb lądu: Anogi i Exogi

Górska droga ze Stavros prowadzi do ANOGI, najwyżej położonej wioski wyspy. Leży na wysokości kilkuset metrów, w pobliżu masywu Neriton, i ma charakter zdecydowanie odmienny od nadmorskich osad. Domy są starsze, kamienne, częściowo opuszczone, a uliczki wąskie i strome. Wokół rosną drzewa oliwne i sosny, a w powietrzu czuć zapach ziół. Z placu przy kościele Panagia widać wąski pas morza po obu stronach wyspy.

W Anogi zachowały się także freski i dawne ikony, które warto obejrzeć w kościele, jeśli jest otwarty. Mieszkańcy, ciągle nieliczni, lubią rozmawiać z gośćmi i zwykle chętnie opowiedzą o historii wsi. Stąd prowadzą szlaki na Neriton i do sąsiednich wsi, ale oznaczenia są skromne i dobrze mieć dobrą mapę.

EXOGI, położone na zachodnim zboczu wyspy, jest kolejnym przystankiem. To niewielka osada z kilkoma domami, kościołem i widokiem na otwarte morze. W okolicy rozciągają się plaże dostępne po krętych drogach: AETOS i PLATREITHIAS, oraz niewielkie zatoczki, do których dojście wymaga zejścia po stromej ścieżce. Plaże tu są surowe, z białym kamieniem i turkusową wodą, nietypowo wyludnione nawet w sezonie. Kto lubi spokój, znajdzie tu nagrodę za trud dojazdu.

Klasztor Kathara

Na grzbiecie ponad Frikes i Kioni stoi klasztor PANAGIA KATHARIOTISSA, nazywany po prostu Kathara. Położony na wysokości około sześciuset metrów, jest jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc na wyspie, głównie ze względu na widoki. Droga do niego prowadzi serpentynami przez las i polany, a na końcu trzeba pokonać ostatni odcinek pieszo albo ostrożnie samochodem.

Sam klasztor jest skromny: kilka budynków, kościółek z ikonami, wąski dziedziniec i taras widokowy. Nie jest to monumentalny zespół, ale jego położenie nadaje mu wyjątkową rangę. Z tarasu widać prawie całą północną część Itaki, zatokę Vathi, a w jasne dni także Kefalonię, Lefkadę i ląd stały. W słoneczny wieczór niebo nad morzem przyjmuje barwy pomarańczu i różu.

Przy wizycie obowiązują zasady przyzwoitego ubioru: ramiona i kolana powinny być zakryte, a zachowanie ciche i pełne szacunku. Godziny, w których klasztor jest otwarty, zmieniają się, a przed wyjazdem warto zapytać o nie w Vathi lub Stavros. W razie zamkniętej bramy sam widok i przejażdżka są wystarczającą nagrodą.

Jak zaplanować dzień

Najlepszy układ trasy wygląda następująco: wyjazd z Vathi rano, przystanek na Aetos, kawa w Stavros, zwiedzanie muzeum i placu, potem zjazd do Frikes i Kioni na obiad oraz kąpiel. Po południu można wrócić przez Anogi i Exogi, a jeśli starczy sił, wjechać pod klasztor Kathara na zachód słońca. Całość zajmuje kilka godzin jazdy i zwykle jest to dobrze wypełniony dzień.

Kto ma więcej czasu, może rozłożyć trasę na dwa dni z noclegiem w Kioni lub Frikes. Wtedy wieczorem port wydaje się zupełnie innym miejscem, a rano można wypłynąć na pobliskie zatoki. Wynajem łodzi motorowej bez patentu jest popularny na wyspach jońskich i pozwala dotrzeć do plaż niedostępnych drogą, ale przed wypłynięciem warto zapytać o warunki pogodowe.

Z Frikes odpływają promy do Fiskardo na Kefalonii oraz na Lefkadę i Meganisi, więc północ Itaki to naturalny punkt przesiadkowy dla podróżujących po całym archipelagu. Szerszy obraz tej części Morza Jońskiego daje artykuł o Lefkadzie. Ogólne informacje o wyspie, jej historii i położeniu znajdziesz w haśle Itaka na Wikipedii.

Wskazówki dla kierowców

Drogi północnej Itaki są wąskie i miejscami bez barier. Wyprzedzanie na zakrętach jest niebezpieczne, a koza lub pies na jezdni nikogo nie dziwi. Jedź powoli i używaj klaksonu przed ciasnymi łukami. Zatankuj w Vathi, bo stacje na północy są nieliczne. Skutery są wygodne, ale wymagają doświadczenia, szczególnie na stromych odcinkach z luźnymi kamieniami.

Parkowanie w Kioni i Frikes bywa kłopotliwe, więc przyjedź przed południem lub po południu, gdy część gości już wyjedzie. Zostaw auto w wyznaczonych miejscach i nie blokuj przejazdów, bo lokalni kierowcy są przyzwyczajeni do swobody, ale nie do bałaganu. Wiele tawern czeka na gości od południa do późnego wieczora, więc nie trzeba się spieszyć z obiadem.

Na koniec dobra rada: nie próbuj zobaczyć wszystkiego. Itaka nie jest wyspą zabytków, tylko miejscem do patrzenia, chodzenia i siedzenia nad wodą. Jeden dobrze spędzony dzień w Kioni da więcej niż pięć przystanków zaliczonych w pośpiechu.

Kuchnia i zwyczaje północy

Tawerny północnej Itaki serwują proste potrawy z lokalnych składników. Na stołach pojawiają się grillowane ryby i owoce morza, ale także dania mięsne z kozy i jagnięciny, pieczone warzywa, dzikie zielenie zwane horta oraz sery z mleka owczego i koziego. Do tego podaje się chleb, oliwki i oliwę z okolicznych gajów. Wino bywa domowe, czasem rozcieńczone zbyt mocno jak na gust przyjezdnych, ale zwykle smaczne.

Zwyczaje w małych wsiach są bardzo tradycyjne. Rodziny świętują Wielkanoc i dzień patrona wsi wspólnym posiłkiem, a w sierpniu, wokół święta Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (15 sierpnia), w wielu miejscowościach Grecji odbywają się panigiria, czyli dorocznie obchodzone święta parafialne z muzyką i tańcem. Jeśli trafisz na takie wydarzenie, możesz zostać zaproszony do wspólnego stołu, a odmowa bez powodu bywa odebrana jako brak uprzejmości.

Warto dodać, że północ wyspy jest mniej zaludniona niż południe i w zimie niektóre wsie niemal zamierają. Mieszkańcy wyjeżdżają wtedy do pracy na kontynent lub do Aten, a wracają na wiosnę. Dlatego planując podróż poza sezonem, trzeba liczyć się z tym, że tawerny w Kioni i Frikes pracują w ograniczonym wymiarze, a niektóre są nieczynne od listopada do kwietnia.