Zakinthos

ZAKINTHOS, po włosku Zante, leży na Morzu Jońskim kilkanaście kilometrów od wybrzeża Peloponezu i jest trzecią co do wielkości wyspą archipelagu, po Korfu i Kefalonii. Wenecjanie nazwali ją „Fior di Levante”, kwiatem Lewantu, i jest to jedna z niewielu pochlebnych nazw nadanych przez zdobywców, która w pełni się obroniła. Wiosną wyspa jest zielona, latem złota od suchej trawy i szara od wapienia, a jesienią znów pachnie świeżo zerwanymi winogronami i ziemią po pierwszych deszczach.

Pierwsze wrażenie bywa mylące. Kto przyleci na lotnisko i od razu pojedzie do Laganas, zobaczy turystyczną pasmanterię: bary, wypożyczalnie skuterów i neony. Kto jednak wsiądzie na prom w Kyllini i wpłynie do stolicy od strony morza, zobaczy zwarte, jasne miasto pod wzgórzem z weneckim zamkiem, a dalej wapienne góry, które na północy stromo schodzą prosto do wody. Obie wersje wyspy są prawdziwe i da się je pogodzić, jeśli tylko wynajmie się samochód i wyjedzie poza pas kurortów.

Ten przewodnik opisuje wyspę jako całość: jej historię, układ geograficzny, żółwie, kuchnię i sposoby poruszania się. Szczegóły dotyczące poszczególnych okolic znajdziesz na osobnych stronach, do których prowadzą odnośniki w tekście.

Kształt wyspy i podział na regiony

Zakinthos ma mniej więcej 40 kilometrów długości i około 20 szerokości w najszerszym miejscu. Układ jest prosty, co ułatwia orientację. Wzdłuż zachodniego brzegu ciągnie się pasmo wapiennych wzgórz, które od strony morza tworzą klify, a od strony lądu łagodniejsze, porośnięte sosną i makią stoki. Na wschodzie, bliżej stałego lądu, wznosi się drugie, niższe pasmo, z górą Skopos nad zatoką Laganas. Między nimi rozciąga się szeroka, żyzna równina, uprawiana od starożytności: winorośl, oliwki, cytrusy i krzewy winogron korynckich, zwanych u nas rodzynkami.

Stolica, MIASTO ZAKINTHOS, leży w połowie wschodniego brzegu, nad szeroką zatoką. Na południe od niej biegnie nizinna część wybrzeża z kurortami Argassi i Kalamaki, a dalej zatoka Laganas, półwysep Vassiliko i skalisty koniec wyspy w okolicach Keri. Opis tego wybrzeża znajdziesz na stronie o plażach od Vassiliko po Laganas. Na północ od miasta droga wspina się w góry, mija Tsilivi i Alikes, a potem przechodzi w trudniejsze, kręte odcinki prowadzące do Volimes i na przylądek Skinari.

Rozsądny podział wyspy na cztery części wygląda więc następująco: miasto i jego okolice, rejon południowy z parkiem morskim, południowo-zachodni skraj z Keri oraz góry i północne wybrzeże. Taki też układ przyjęliśmy w kolejnych stronach.

Trochę historii

Zakinthos pojawia się już u Homera, który wymienia ją w „Odysei” jako jedną z wysp podległych Odyseuszowi. Według tradycji nazwę wzięła od Zakynthosa, syna króla Troi Dardanosa. Starożytna osada Zakynthos powstała w miejscu dzisiejszego zamku, a wyspa należała kolejno do Aten, Sparty i Macedonii, zanim w 211 roku p.n.e. trafiła pod władzę Rzymu. Pamiątek z tych czasów jest na wyspie niewiele, bo kolejne trzęsienia ziemi systematycznie robiły porządek.

Kluczowy dla charakteru wyspy okres to panowanie weneckie, trwające od końca XV wieku do upadku Republiki w 1797 roku. W przeciwieństwie do większości Grecji Zakinthos nigdy nie znalazła się pod okupacją turecką. Dzięki temu rozwinęła się tu kultura bliższa włoskiej niż bałkańskiej: teatr, muzyka, akademie literackie i szlachta zapisana w Złotej Księdze. Z Zakinthos pochodził Dionysios Solomos, autor wiersza „Hymn do wolności”, którego fragmenty są dziś greckim hymnem narodowym. Pochodził stąd także Ugo Foscolo, włoski poeta urodzony tu z matki Greczynki. Niemal każdy podręcznik opisuje tę wyspę jako „kolebkę nowoczesnej poezji greckiej”, co brzmi pompatycznie, ale ma uzasadnienie.

Po czasach weneckich wyspą rządzili kolejno Francuzi, Rosjanie, znów Francuzi, a od 1809 roku Brytyjczycy, w ramach protektoratu nad Wyspami Jońskimi. W 1864 roku wyspy przyłączono do Królestwa Grecji. Szczegóły tego okresu opisuje artykuł o Zakintos w Wikipedii.

Rok 1953

W sierpniu 1953 roku seria silnych wstrząsów dotknęła całe Wyspy Jońskie, a najcięższe skutki ponieśli mieszkańcy Kefalonii, Itaki i Zakinthos. Na Zakinthos zniszczeniu uległa niemal cała zabudowa stolicy, a pożar, który wybuchł po wstrząsach, dokończył dzieła. Z weneckiego miasta zostały ruiny. Wiele kamiennych wsi opuszczono, a mieszkańcy wyemigrowali.

Odbudowę przeprowadzono według planu zbliżonego do dawnego, z zachowaniem układu ulic i arkadowych pasaży. Nowe budynki są niskie i zbudowane tak, by przetrwać kolejne wstrząsy, ale starano się, by ich fasady przypominały te dawne. Efekt jest nieco sztuczny, jednak szczerze mówiąc, nikt nie ma o to pretensji. Zachowały się pojedyncze miejsca, które wyszły z katastrofy prawie bez szwanku, jak niektóre kościoły czy wiejskie domy w Keri, o których więcej pisaliśmy na stronie o Keri i okolicach.

Ślady dawnej, przedwojennej Zakinthos najlepiej oglądać w muzeach w stolicy: fotografie, makiety i ikony zgromadzone w Muzeum Solomosa i w Muzeum Bizantyńskim pozwalają wyobrazić sobie, jak wyglądało miasto, zanim zostało zrównane z ziemią.

Caretta caretta

Żółw morski głowogłów, znany pod łacińską nazwą Caretta caretta, jest największą atrakcją przyrodniczą wyspy i powodem, dla którego część jej wybrzeża objęto ochroną. Samice wychodzą na piaszczyste plaże w zatoce Laganas nocą, od końca maja do sierpnia, kopią w piasku dołki i składają w nich jaja. Po kilkudziesięciu dniach młode wylęgają się, również nocą, i kierują się do morza za światłem odbitym od wody. Sztuczne oświetlenie plaży, parasole wbite w piasek czy ślady kół potrafią to zakłócić, dlatego zasady są surowe.

Narodowy Park Morski Zakinthos powstał w 1999 roku i obejmuje zatokę Laganas oraz sąsiednie plaże. Niektóre z nich, jak Sekania, są chronione w sposób szczególny i dostęp na nie jest ograniczony. Na innych można przebywać w ciągu dnia, ale po zmroku obowiązuje zakaz wstępu. Latem na plażach pracują wolontariusze, którzy oznaczają gniazda drewnianymi klatkami i tłumaczą turystom, jak się zachować.

Zasady są proste i warto je znać, zanim położysz się z ręcznikiem:

• nie wchodź na oznakowane strefy z gniazdami i nie dotykaj klatek,
• nie rozstawiaj parasoli ani leżaków w strefie wilgotnego piasku,
• nie używaj latarek ani lamp błyskowych na plaży po zmroku,
• nie zbliżaj łodzi do żółwi bliżej niż kilkadziesiąt metrów i nie karm ich.

Jeśli zależy ci na tym, by zobaczyć żółwie, wybierz rejs z łodzi, której załoga zna przepisy, a nie taką, która ściga się z innymi o miejsce przy zwierzęciu. Dokładniej pisaliśmy o tym w opisie okolic Laganas.

Kuchnia i wino

Kuchnia zakintyjska jest wyraźnie bliższa włoskiej niż kuchnie innych wysp. Często spotkasz na stole sosy pomidorowe z czosnkiem, jajka w sosie, kapary, a także słynne „sartsa”, czyli danie z ryby w sosie pomidorowym. Specjalnością są miejscowe kiełbaski i pieczeń z królika albo koźlęcia, wolno duszona z ziołami. Do tego dochodzi lokalny ser i oliwa, która jest tu gęsta, zielonkawa i pachnie trawą. Na deser prawie wszędzie dostaje się „mandolato”, czyli nugat migdałowo-miodowy, wytwarzany od czasów weneckich.

Wino wyspy to przede wszystkim odmiana Verdea, jasne, wytrawne i dość mocne, produkowane w wioskach u podnóża gór. Dawniej każdy gospodarz miał własną piwnicę i własną recepturę, dziś część wytwórni pracuje na skalę zbliżoną do przemysłowej, ale w niektórych wsiach nadal można kupić wino prosto z beczki. W stolicy i w kurortach wiele tawern serwuje je w karafkach, bez etykiety, zwykle bardzo przyzwoite i dużo tańsze niż butelkowane.

Inną tradycją są „kantades”, czyli serenady śpiewane pod oknami, wywodzące się z epoki weneckiej. Jeśli w czasie wieczornego spaceru po mieście usłyszysz grupę mężczyzn z gitarami i mandolinami, nie przejmuj się, to jeszcze nie koniec świata.

Jak się poruszać po wyspie

Do wyspy dociera się promem lub samolotem. Prom z Kyllini na Peloponezie płynie do portu w stolicy i jest najtańszym sposobem dojazdu dla osób podróżujących po Grecji samochodem. Latem istnieje też połączenie z Kefalonią w północnej części wyspy, dzięki któremu można połączyć obie wyspy w jednym wyjeździe. Lotnisko leży kilka kilometrów od stolicy i w sezonie przyjmuje liczne loty czarterowe.

Na samej wyspie najwygodniej jeździć wynajętym samochodem. Autobusy publiczne łączą stolicę z największymi miejscowościami, ale ich rozkład jest rzadki, a poza głównym sezonem jeszcze rzadszy. Drogi są wąskie, często pozbawione poboczy, a na północy i zachodzie kręte i strome. Skutery są popularne, jednak na wyspie zdarza się wiele wypadków i warto traktować je z umiarem. Prowadzenie w nocy po bocznych drogach nie jest przyjemne, więc plan dnia lepiej ułożyć tak, by wracać przed zmrokiem.

Taksówki wodne i łodzie wycieczkowe odpływają z kilku portów: z Agios Nikolaos na północy, z Laganas i Limni Keriou na południu oraz ze stolicy. Do Błękitnych Grot i na plażę Navagio z morza dociera się wyłącznie takimi łodziami lub z punktu widokowego na górze. Opis północy znajdziesz na stronie o północnej części wyspy.

Plan na tydzień

Jeśli masz tydzień, można go podzielić na trzy części. Pierwsze dwa dni warto poświęcić na stolicę i południowe wybrzeże: spacer po mieście, zamek na wzgórzu Bochali, kolacja nad zatoką, a następnego dnia plaża w Gerakas i rejs po zatoce Laganas. Dwa kolejne dni to zachodnia i północna część wyspy: Kambi, Keri, potem trasa przez góry do Volimes i na przylądek Skinari, z noclegiem w niewielkiej miejscowości, nie w kurorcie. Dwa ostatnie dni zostaw sobie na odpoczynek, rejs na północ lub wypad promem do sąsiedniej Kefalonii.

Taki plan jest oczywiście tylko zarysem, ale chroni przed typowym błędem: jeżdżeniem codziennie w tym samym kierunku i oglądaniem wyspy przez szybę. Zakinthos wynagradza spokojniejsze tempo, bo w wielu miejscach nie ma żadnych zabytków w ścisłym tego słowa znaczeniu, a mimo to chce się zostać dłużej.

Co zabrać i na co uważać

Latem na wyspie jest gorąco i sucho, a słońce na wapiennych plażach odbija się podwójnie. Przyda się porządny filtr, nakrycie głowy i buty na skałę, bo wiele zatoczek ma wejście do wody po kamieniach. Morze jest zazwyczaj spokojne, ale na zachodzie, od strony otwartego morza, bywa fala, a w głębszych zatokach prądy. Wiatr zmienia się w ciągu dnia, więc zanim wybierzesz się łodzią, zapytaj o prognozę.

Na wyspie nie brakuje mrówek, os i komarów, ale prawdziwym problemem są raczej upały w lipcu i sierpniu oraz pożary suchych zarośli. Nigdy nie zostawiaj niedopałków i nie rozpalaj ognisk poza wyznaczonymi miejscami. Woda z kranu jest zwykle bezpieczna, ale w wielu miejscach ma wyraźny posmak i większość mieszkańców pije wodę butelkowaną.

Wreszcie sprawa uprzejmości: kościoły i klasztory wymagają okrycia ramion i kolan, a w wiejskich tawernach o zmroku nikt nie lubi być fotografowany bez pytania. To drobiazgi, ale wyspa jest mała, a miejscowi pamiętają dobrych gości.