Skiros

SKIROS, po grecku Skyros, jest największą wyspą archipelagu Sporad, ale wystarczy raz spojrzeć na mapę, by zrozumieć, dlaczego nikt o tym nie pamięta. Leży na wschód od Eubei, osobno, w pewnym oddaleniu od Skiathos, Skopelos i Alonissos, i prawie nie należy do żadnego szlaku turystycznego. Prom płynie tu od strony Eubei, a nie z Volos, jak na pozostałe wyspy archipelagu, i to wystarcza, żeby ograniczyć liczbę przypadkowych gości. Dzięki temu wyspa zachowała coś, co gdzie indziej dawno wyparły czartery i wycieczki jednodniowe: własny rytm życia.

Powierzchnia wyspy to około 200 kilometrów kwadratowych, a mieszka na niej niewiele ponad trzy tysiące osób. Skiros składa się z dwóch zupełnie różnych części. Północ, zwana MEROI, jest zielona, pagórkowata, porośnięta sosnami i polami, a wzdłuż niej biegną plaże z drobnym piaskiem. Południe, KAMPOS, jest skaliste, surowe, wysokie i niemal bezludne; tam wznosi się najwyższy szczyt wyspy, Kochilas, mający około 800 metrów. Dwie krainy łączy wąski przesmyk, a w jego pobliżu leży lotnisko.

Przewodniki zwykle wymieniają trzy rzeczy: kucyki, karnawał i grób poety. Są powody, bo wszystkie trzy istnieją naprawdę i każda z nich mówi coś ważnego o wyspie. Do tego dochodzą mity, które każą traktować Skiros jak scenę antycznej literatury, oraz białe miasteczko na wzgórzu, o którym piszemy osobno w opisie Linarii i Hory.

Dojazd i orientacja

Zazwyczaj na wyspę dostaje się promem z KYMI na wschodnim wybrzeżu Eubei. Dojazd do Kymi z Aten zajmuje kilka godzin, wiodąc przez Halkidę, a potem górską drogą na wschód. Sam rejs trwa około dwóch godzin i kończy się w porcie LINARIA, położonym na zachodnim brzegu wyspy. Prom bywa pełny, szczególnie w weekendy i w sierpniu, dlatego rezerwację samochodu zrób wcześniej. Latem docierają tu też jednostki z innych portów, ale ich rozkład jest zmienny.

Istnieje także niewielkie lotnisko, położone w północnej części wyspy, z którego korzystają głównie lotnictwo wojskowe i sezonowe rejsy cywilne z Aten. Lot jest krótki, ale rozkład nie zawsze sprzyja, więc nie licz na codzienne rejsy przez cały rok.

Po przybyciu największą trudnością jest brak oczywistych środków transportu. Autobus kursuje między Linarią, Horą i najbliższymi plażami, ale na południe wyspy trudno dostać się bez własnego pojazdu. Wypożyczalnie aut i skuterów działają w Horze i Linarii, w sezonie dobrze jest zamówić pojazd wcześniej. Taksówek jest niewiele, ale kierowcy chętnie jeżdżą na dłuższe trasy.

Kucyki skyriańskie

KUCYK SKYRIAŃSKI jest jedną z najstarszych i najmniejszych ras koni w Europie. Zwierzę ma zwykle około metra wysokości w kłębie, delikatną budowę i łagodny charakter. Według tradycji podobne konie widnieją na rzeźbach z Partenonu, co ma dowodzić, że rasa jest starożytna. Brytyjscy hodowcy zainteresowali się nią w XX wieku, a obecnie ochrona populacji prowadzona jest na wyspie przez lokalnych hodowców i organizacje, które starają się utrzymać stado liczące kilkaset osobników.

Najłatwiej zobaczyć je w gospodarstwach koło Hory lub na pastwiskach w południowej części wyspy, gdzie zwierzęta żyją półdziko. Nie wyjeżdżaj więc z oczekiwaniem pokazu: kucyk rzadko stoi w pozie i nie wychodzi do ludzi na zawołanie. Czasem spotkasz go przy drodze, czasem na stoku, czasem w ogóle. Jeśli już się uda, nie karm go, nie próbuj głaskać źrebiąt i zachowaj dystans, bo to zwierzęta wrażliwe.

Karnawał, który nie przypomina karnawału

Karnawał na Skiros nie ma wiele wspólnego z wenecką maskaradą ani z brazylijską paradą. W ostatnie dni przed Wielkim Postem młodzi mężczyźni zakładają kozie skóry i maski, na biodra przypinają ciężkie kozie dzwonki i w tym przebraniu tańczą ulicami HORY. Postać zwana GEROSEM, czyli starcem, kroczy powoli, a dzwonki grzmią równo z jego krokiem. Towarzyszą mu KORELLES, czyli mężczyźni przebrani za kobiety, i FRANGOS, czyli postać symbolizująca cudzoziemca w pstrokatym stroju. Całość kończy się satyrycznymi przedstawieniami i ucztą.

Badacze widzą w obrzędzie ślady starożytnych kultów, zwłaszcza Dionizosa, jednak jednoznacznych dowodów brak, a mieszkańcy nie przejmują się teoriami. Dla nich to po prostu najważniejsze święto roku, pielęgnowane przez pokolenia. Jeśli planujesz przyjazd na ten czas, zarezerwuj nocleg znacznie wcześniej, bo miasteczko zapełnia się Grekami z kontynentu.

Rupert Brooke i jego grób

Wiosną 1915 roku na wodach przy południowym wybrzeżu Skiros zakotwiczył francuski okręt szpitalny, na którym umierał młody angielski poeta RUPERT BROOKE. Płynął z brytyjską dywizją marynarki ku Gallipoli, gdy dopadło go zakażenie krwi po ukąszeniu owada. Zmarł 23 kwietnia, w dzień św. Jerzego, a koledzy pochowali go na brzegu, w gaju oliwnym nad zatoką TRIS BOUKES. Brooke zdążył jeszcze za życia stać się symbolem swojego pokolenia, autorem sonetu „The Soldier”, w którym pisze o kawałku obcej ziemi, który na zawsze będzie Anglią.

Grób jest prosty: marmurowy sarkofag, otoczony kamieniami i tablicami z cytatami. Miejsce leży w odległym zakątku, a droga do niego bywa pylista, ale cisza i widok na zatokę rekompensują wysiłek. W samej Horze stoi też pomnik poety, nagi posąg zwany Nieśmiertelną Młodością, który wzbudził kiedyś lokalne dyskusje o stosowności. Więcej o poecie przeczytasz w artykule w Wikipedii. Opis okolicy grobu znajdziesz też w tekście o południu wyspy.

Mity i historia

Skiros ma w mitologii więcej znaczenia, niż mógłby sugerować jego rozmiar. Według Homera na wyspie panował król Lykomedes, który wychowywał na swym dworze młodego Achillesa. Matka Achillesa, Tetyda, wiedząc, że syn zginie pod Troją, przebrała go za dziewczynę i ukryła wśród córek króla. Odyseusz zdemaskował go jednak podstępem, a Achilles wyruszył na wojnę. Z jednej z córek Lykomedesa miał mieć syna, Neoptolemosa, który później zasłynął w wojnie trojańskiej.

Inna opowieść dotyczy Tezeusza. Ateński bohater, wygnany z miasta, miał przybyć na Skiros, gdzie Lykomedes z obawy o swą władzę zrzucił go ze skały. Szczątki herosa odnalazł w 475 roku p.n.e. ateński wódz Kimon, zdobywca wyspy, i przeniósł je do Aten, gdzie wybudowano dla nich sanktuarium. Ta opowieść pokazuje, że Ateńczycy interesowali się Skiros z powodów strategicznych, a nie tylko sentymentalnych. Wyspa przez wieki należała do ich wpływów, później do Rzymian, Bizancjum, Wenecjan i Turków, aż do włączenia do Grecji w 1830 roku.

Rzemiosło i życie codzienne

Skiros ma własną tradycję rzemieślniczą, znaną ze starych zdjęć. Słynęły stąd drewniane krzesła i stoły o zdobionych oparciach, inspirowane wzorcami weneckimi, ceramika malowana w kolorze niebieskim i brązowym oraz wyszywane tkaniny. W starych domach wyspiarzy ściany zdobiły talerze przywożone z Włoch i z Orientu, a ich naśladownictwo przetrwało w wielu pracowniach. Do dziś w Horze pracuje kilku rzemieślników, ale nie każdy sklep z pamiątkami sprzedaje rzecz miejscową, więc przy zakupach pytaj o pochodzenie.

W kuchni wyspy wyróżnia się kozie mięso, sery, miód i ryby. Specjalnością bywają ośmiornice, suszone na słońcu, i słodycze z migdałami. Lokalne wino jest proste, ale pije się je chętnie do grillowanych potraw.

Plaże i krajobraz

Najlepsze plaże leżą na północy i na wschodzie. MOLOS i MAGAZIA, tuż pod Horą, mają drobny piasek i płytką wodę, więc nadają się dla rodzin. Dalej na północ ciągną się kolejne zatoki, z których część dostępna jest wyłącznie polną drogą. Na zachodzie wyspy leży ATSITSA, osada otoczona sosnami, znana z kursów jogi i ośrodków wypoczynkowych. Południe jest bardziej dzikie: tu plaże są rzadkie, kamieniste i trudno dostępne, a w zamian krajobraz wydaje się niemal pustynny.

Wyspa ma też kilka małych wysepek, między innymi SARAKINO, z białym piaskiem i przejrzystą wodą, do której można dopłynąć łodzią z Linarii lub Molos. Na skalistych wybrzeżach gniazdują sokoły Eleonory, które przylatują tu latem z Afryki.

Kiedy jechać

Najlepszy czas to maj, czerwiec i wrzesień, kiedy wyspa jest ciepła, a ludzi niewiele. W lipcu i sierpniu bywa gorąco, a w Horze trudno znaleźć nocleg, szczególnie w okolicy święta 15 sierpnia. Zimą wyspa zasypia, część tawern jest zamknięta, a promy kursują rzadziej. Wiatr meltemi wieje tu latem silnie, co ma i wady, i zalety: łagodzi upał, ale utrudnia rejsy promów oraz kąpiele na wschodnim brzegu.

Na Skiros przyjeżdża się nie po atrakcje, tylko po spokój. Kto wyobraża sobie wyspę z koktajlami i nocnymi klubami, powinien wybrać inną. Kto chce zobaczyć Grecję, w której wciąż kupuje się chleb u piekarza o ósmej rano, a po obiedzie nikt nie myśli o pracy, będzie zadowolony. Szczegóły dotyczące dalszych tras opisujemy w osobnych częściach: o porcie i stolicy w tekście o Linarii i Horze, o reszcie wyspy w opisie południa Skiros.

Hora, Linaria i reszta wyspy w skrócie

Życie wyspy skupia się wokół kilku punktów, które da się ułożyć w prosty plan. Port LINARIA jest bramą, przez którą wjeżdża się na Skiros, ale zatrzymywać się tu nie ma po co dłużej niż na kawę. Prawdziwym centrum jest HORA, biała stolica rozłożona amfiteatralnie pod skałą z twierdzą, do której jedzie się kilkanaście minut autobusem lub autem. Tam odbywa się karnawał, tam stoi pomnik Brooke’a, tam też działa muzeum rodziny Faltaits, prywatna kolekcja stroju, haftu i mebli wyspiarskich w starym domu. Hora ma też dwa muzea archeologiczne i folklorystyczne, z których warto wybrać przynajmniej jedno.

Gdy znudzą się uliczki, można ruszyć na północ, w stronę plaż, albo na południe, na pustkowie, gdzie kucyki pasą się na zboczach. Droga na południe jest długa i prowadzi przez kamieniste wzgórza, więc rezerwuj na nią cały dzień. Pamiętaj o wodzie, bo poza kilkoma wsiami nie ma sklepów.

O czym warto pamiętać

Wyspa leży na pograniczu dwóch mórz, otwartego Egejskiego i spokojniejszych wód Eubei, dlatego jej pogoda bywa kapryśna. W razie silnego wiatru promy mogą nie kursować, i trzeba mieć w rezerwie jeden dzień. Wielu odwiedzających zostaje dłużej, niż planowało, i nie zawsze jest to wynik ich wyboru.

Opieka medyczna ogranicza się do ośrodka zdrowia w Horze, a poważniejsze przypadki wymagają transportu na kontynent. Zabierz więc ubezpieczenie podróżne i podstawowe lekarstwa, a w razie potrzeby poproś o pomoc w aptece, której farmaceuci są zazwyczaj bardzo pomocni. Ogólne informacje o wyspie znajdziesz w Wikipedii.