Vathi

VATHI to największe miasto i stolica ITAKI, choć słowo „największe” trzeba tu brać z dużą dozą dystansu. Mieszka w nim kilkaset osób, a w sezonie dochodzą do nich żeglarze i pasażerowie promów. Nazwa znaczy po grecku „głęboka” i dobrze oddaje charakter położenia, bo miasteczko leży u końca zatoki wcinającej się w ląd na kilka kilometrów, osłoniętej z obu stron wysokimi wzgórzami porośniętymi sosną, makią i oliwkami. Statek wpływający do zatoki od strony morza przez dłuższą chwilę nie widzi miasta wcale, a gdy wreszcie je dostrzeże, jest już prawie na miejscu.

Do jesieni 1953 roku Vathi było miastem w dużej mierze weneckim i wczesnobrytyjskim, z wąskimi uliczkami, piętrowymi kamienicami i kościołami o dzwonnicach w stylu jońskim. Trzęsienie ziemi, które nawiedziło cały archipelag joński, zniszczyło znaczną część zabudowy. Odbudowano je w latach pięćdziesiątych, zachowując układ ulic i proporcje domów, ale bez dawnego, wielobarwnego rozmachu. Dzięki temu dzisiejsze Vathi wygląda skromnie i dość jednolicie, a jednocześnie jest wyjątkowo harmonijne. Nie ma tu wielkich pomników ani tłumów turystów, a jedynie nadbrzeże, plac, kilka kościołów i muzea.

Wyspa jako całość, jej mitologiczne tło oraz najważniejsze trasy opisujemy osobno, w tekstach o źródle Aretuzy i Perahorze oraz o północnej części Itaki. Tutaj skupiamy się na samym mieście i jego najbliższych okolicach.

Zatoka i port

Zatoka Vathi, nazywana też Molos Gavrion w jej zewnętrznej części, należy do najgłębszych i najlepiej osłoniętych naturalnych portów w tej części Morza Jońskiego. Wejście jest wąskie, więc fale z pełnego morza nie mają tu wstępu, a woda w głębi zatoki bywa gładka jak jezioro. Żeglarze cenią to miejsce od starożytności, a lokalni rybacy wciąż wypływają stąd na wczesne połowy. W portowej części miasta stoją obok siebie żaglówki z całej Europy i drewniane kutry o chropowatych kadłubach, pomalowanych na niebiesko, biało i zielono.

Przy wejściu do wewnętrznej części zatoki leży niewielka wysepka LAZARETTO. Jej nazwa pochodzi od budynku, który zbudowano tu w czasach weneckich, a później rozbudowano, by przetrzymywać marynarzy i towary z podejrzanych o zarazę statków. Na wyspie zachowały się resztki murów i niewielki kościółek, a w XX wieku, w czasie wojen i konfliktów wewnętrznych, służyła jako miejsce odosobnienia. Dzisiaj nikt jej nie pilnuje i nie wolno liczyć na żadną infrastrukturę, ale przepływające obok łódki dają okazję do dobrego zdjęcia z widokiem na miasto w tle.

Druga wysepka, nazywana Kastro, leży przed nabrzeżem i dawniej także pełniła funkcje obronne. Od strony wschodniej wzgórze nad portem wieńczy niewielki kościół, który dobrze widać z wody.

Nabrzeże Vathi jest półkoliste i w całości przeznaczone dla pieszych. Wzdłuż niego ciągnie się szereg tawern i kawiarni z krzesłami ustawionymi tuż nad wodą, a po drugiej stronie ulicy kilka sklepików z pamiątkami, gazetami i produktami spożywczymi. Wieczorem miejscowi siadają na ławkach i obserwują przybijające łódki, a dzieci biegają po placu. To jest główna scena miasteczka i niezbyt trudno spędzić na niej cały dzień.

Spacer po centrum

Centrum jest tak małe, że przejście go całego zajmuje mniej niż godzinę, nawet jeśli po drodze zatrzymasz się na kawę. Ulice odchodzą od nabrzeża w górę zbocza i szybko zamieniają się w schodki. Warto wejść na któreś z nich choćby po to, by zobaczyć miasteczko z wyższego poziomu: dachy pokryte czerwoną dachówką, dzwonnice i błyszczącą w dole taflę zatoki.

Przy głównym placu stoi kilka kościołów, z których najważniejszy jest sobór, wzniesiony po trzęsieniu ziemi w miejsce wcześniejszej budowli. Wnętrza prawosławnych świątyń Itaki zdobią ikony pochodzące jeszcze z czasów weneckich, często w złoconych ikonostasach, które udało się uratować z gruzów. Wiele kościołów otwartych jest rano i późnym popołudniem, a w czasie nabożeństw wypada zachować dyskretną ciszę.

W pobliżu centrum działa również Biblioteka Koraisa, nazwana na cześć uczonego i działacza oświeceniowego Adamantiosa Koraisa. Gromadzi ona starodruki i materiały związane z historią wysp jońskich. Do środka nie trafia przypadkowy turysta, ale kto interesuje się lokalną historią, może zapytać o wejście.

Muzea

MUZEUM ARCHEOLOGICZNE pokazuje znaleziska z różnych stanowisk na wyspie. Są tu naczynia, figurki i drobne przedmioty codziennego użytku z okresu mykeńskiego, geometrycznego i klasycznego, a także kilka inskrypcji. Ekspozycja jest niewielka, ale dobrze oświetlona i przejrzysta, a jej zwiedzanie zajmuje niewiele czasu. Wiele eksponatów pochodzi z wykopalisk prowadzonych na północy wyspy, w okolicach wzgórza Pelikata i Stavros, gdzie od dawna szukano śladów pałacu Odyseusza. Dokładne godziny otwarcia zmieniają się w zależności od sezonu i warto sprawdzić je na miejscu. Informacje o stanowiskach i muzeach w Grecji publikuje portal odysseus.culture.gr.

MUZEUM MORSKIE I FOLKLORYSTYCZNE opowiada o tym, czym Itaka żyła przez stulecia, czyli o żegludze. Wyspa wydała wielu kapitanów i marynarzy, a ich rodziny zostawiały po sobie modele statków, mapy, instrumenty nawigacyjne i fotografie. Obok tych zbiorów leżą przedmioty z dawnych domów: haftowane obrusy, narzędzia, stroje i naczynia. To muzeum nie ma pretensji do monumentalności, ale daje obraz życia na małej wyspie, której mieszkańcy od zawsze patrzyli w stronę morza.

Plaże i kąpiele w pobliżu

Samo Vathi nie jest miastem plażowym. Przy nabrzeżu można zażyć kąpieli z betonowych pomostów albo ze skałek, jednak lepszych miejsc warto szukać kilka kilometrów dalej. Kierunków jest kilka.

• W stronę zatoki DEXA, na południowy zachód od miasta, prowadzi krótka droga. Plaża jest niewielka, kamienista, z przejrzystą wodą i cieniem kilku drzew, a dojazd trwa kilka minut.
• Kilka podobnych zatoczek znajduje się na wschodnim brzegu głównej zatoki. Dojazd wymaga zwykle zjazdu z asfaltu na krótką drogę gruntową.
• Dalej na południe, w okolicach Sarakiniko i Gidaki, leżą plaże dostępne głównie od strony morza. Latem pływają tam łodzie wycieczkowe i taksówki wodne z Vathi, więc można ustawić dzień wokół kąpieli i obiadu na pokładzie.

Woda w tej części wyspy jest wyjątkowo przejrzysta, bo żaden większy ciek nie niesie do niej mułu. Plaże są pokryte drobnym białym kamieniem, który w słońcu błyszczy jak biała kreda. Warto zabrać buty do wody i maskę do snorkelingu, bo przy brzegach często widać drobne ryby.

Grota Nimf i ślady Odyseusza

Odyseja, którą poznaje każdy uczeń, opisuje powrót Odyseusza na Itakę po dwudziestu latach. Feakowie mieli go przywieźć nocą i złożyć na brzegu we śnie, razem z darami, które potem król ukrył w grocie poświęconej Nimfom. Tradycja lokalna wskazuje na jaskinię w okolicy Vathi, położoną na zboczu nad zatoką Dexa. Jest to grota z otworem skierowanym ku morzu i dwiema częściami, jak w opisie Homera: jedną przeznaczoną dla ludzi i drugą dla bogów. Stanowisko bywa nazywane Marmarospilia i pokazują je miejscowi przewodnicy. Naukowcy są ostrożni, bo poemat jest dziełem literackim, a nie przewodnikiem topograficznym, ale spór o to, które miejsca ma na myśli poeta, trwa już ponad sto lat. Więcej o samym eposie znajdziesz w haśle Odyseja na Wikipedii.

Dalsze tropy Odyseusza prowadzą do Perahory i źródła Aretuzy, opisanych na osobnej stronie, oraz na północ, w stronę Stavros, gdzie archeolodzy szukali pałacu. Warto więc potraktować Vathi jak punkt startowy takiej wędrówki, a nie jak jej końcowy etap.

Dojazd, jedzenie i noclegi

Do Vathi najłatwiej dostać się z Kefalonii. Latem kursuje kilka promów z Sami i z Pisaetos, a rejsy są krótkie i spokojne. Są też połączenia z Patras i z lądem kontynentalnym, jednak ich rozkład zmienia się z roku na rok, więc trzeba go sprawdzić tuż przed podróżą. Z Lefkady dojazd odbywa się zwykle przez północną część Itaki, dokąd dopływają promy z Nidri i okolic. Drogi na wyspie są wąskie, kręte i bywają dziurawe, ale ruch jest niewielki. Autobusów jest mało, dlatego wynajęcie skutera lub samochodu bardzo ułatwia zwiedzanie.

Tawerny w Vathi serwują kuchnię typową dla wysp jońskich: grillowane ryby, ośmiornicę, kozie mięso, sałatki z fetą i oliwą z pobliskich gajów oraz wypiekane na miejscu pieczywo. Na Itace jada się też słodycze z migdałów i miodu, a do kolacji pija się lokalne białe wina. Ceny w porcie bywają wyższe niż w uliczkach za nabrzeżem, więc warto zajrzeć głębiej.

Noclegów jest sporo, głównie w formie małych pensjonatów i apartamentów, a także kilku niewielkich hoteli. Latem rezerwację dobrze zrobić z wyprzedzeniem, bo wyspa jest mała, a miejsc niewiele. Poza sezonem miasteczko jest ciche, ale wciąż otwarte.

Rytm dnia w Vathi

Kto przyjeżdża do Vathi po atrakcje, może się rozczarować. Kto przyjeżdża po spokój, znajdzie go w nadmiarze. Dzień zaczyna się od kawy na nabrzeżu, potem nadchodzi wyprawa do którejś z zatoczek, obiad w tawernie, odpoczynek w cieniu i spacer po zachodzie słońca. Wieczorem przy stolikach rozmawia się półgłosem, a stare kobiety wracają do domów ze świeżym chlebem.

Z pewnością warto dołożyć do programu wyjazd do Perahory, położonej na wzgórzu nad zatoką, skąd rozciąga się widok na całe Vathi. Droga prowadzi krętym asfaltem przez gaje oliwne, a wioska jest tak mała, że można ją obejść w pół godziny. Ci, którzy lubią pieszą wędrówkę, mogą stąd ruszyć dalej do źródła Aretuzy, o czym więcej piszemy w osobnej części przewodnika.

Przy dłuższym pobycie opłaca się też spojrzeć na sąsiednie wyspy. Od północnych portów Itaki odpływają promy na Lefkadę i Meganisi, a z Vathi można dopłynąć na Kefalonię. Plan podróży po całym archipelagu, od Itaki do Lefkady, jest prosty i ma bardzo przyjemny rytm, bo odległości są niewielkie, a morze zwykle spokojne. Szersze tło historyczne i geograficzne wyspy znajdziesz w haśle Itaka na Wikipedii.

Zimą i poza sezonem

Poza latem Vathi jest jeszcze spokojniejsze, a w miesiącach zimowych niektóre tawerny przestają działać. Mimo to miasteczko żyje cały rok, bo mieszkają tu rodziny, działa szkoła, urząd i port. Wiosną, w kwietniu i maju, okolice są zielone, a ceny noclegów niższe niż w szczycie sezonu. Jesienią morze długo pozostaje ciepłe, a wieczory są łagodne. To dobry czas dla tych, którzy wolą wędrówki od plażowania.

Wielkanoc w Vathi ma szczególną oprawę: procesje przechodzą przez wąskie uliczki, a w niedzielę nad zatoką unosi się zapach pieczonego jagnięcia. Obchody mają charakter rodzinny i uczestnictwo gościa jest mile widziane, o ile zachowuje należny szacunek.